Het regenmeterexperiment op de Domtoren door Richard van Rees (1839-1843) en de natuurkundige aspecten van de windfout bij regenmeters

Dit artikel gaat over de zogeheten windfout van regenmeters die het gevolg is van het feit dat de regenmeter het windveld rondom zichzelf zodanig verstoort dat er te weinig regendruppels worden opgevangen. In de achttiende en negentiende eeuw werden regenwaarnemingen op hoge gebouwen vergeleken met die aan de grond. Het bleek dat de afgetapte regenhoeveelheid op grotere hoogte systema­tisch kleiner was dan aan de grond. Zo ontstond de theorie dat regendruppels in de onderste lagen van de atmosfeer aangroeien. De Utrechtse hoogleraar Richard van Rees, de leermeester van Buys Ballot, verwierf fondsen voor het systematisch testen van deze theorie door langs de Utrechtse Domtoren meteorologische instrumenten te plaatsten, waaronder regenmeters op de top en een regenmeter in een nabij gelegen tuin. Op grond van natuurkundige argumenten kon hij zo de aangroeitheorie weerleggen. Verder betoogde hij dat de wind de oorzaak is van het probleem. Hij publiceerde dit in 1844. Op grond van literatuuronderzoek tonen wij aan dat Richard van Rees de eerste was die de windfout van regenmeters ontdekte en niet de Engelsman Jevons (1861), die hiervoor in de literatuur vaak de credits krijgt. De verklaring van Richard van Rees was kwalitatief. De rest van het artikel betreft resultaten van recent kwantitatief onderzoek naar de windfout verricht door de onderzoeksgroep van de tweede auteur uit Genua. Met geavanceerde numerieke modellen, windtunnelproeven, en waarnemingen in het veld wordt de windfout van bestaande regenmetertypen bepaald als functie van de windsnelheid bij gegeven vorm van de regenmeter, en afhankelijk van de regen­druppel­ of sneeuwvlokgrootte. Voorbeelden worden getoond. Ten slotte wordt gewezen op het feit dat de windfout van regenmeters nog een zeer actueel pro­bleem is omdat ieder land een eigen ‘standaard’ regenmeter gebruikt. Klimato­logische regenkaarten vertonen daardoor aan de grens tussen Nederland en België een breuk die verschilt van de breuk aan de Nederlands­-Duitse grens.