Stromingen

Grondwateronttrekkingen kunnen droogteschade veroorzaken aan landbouwgewassen. In Nederland wordt droogteschade vastgesteld binnen het invloedsgebied van grondwateronttrekkingen. Daarvoor hanteert de AdviesCommissie Schade Grondwater (ACSG) een grondwaterstanddaling van 5 cm als grens. Gezien de ontwikkelingen in grondwatermodellen en databeschikbaarheid rees de vraag of de grens verlegd kan worden van 5 naar 2 cm. Dit artikel beschrijft de hydrologische aspecten van het vaststellen van verlagingen door grondwaterwinning. De conclusie is dat 5 cm grondwaterstanddaling nog steeds een verantwoorde grenswaarde is.

Op zoek naar informatie over de achtergronden van de wingebieden van waterleidingbedrijf Dunea, stuitte ik op een rapport dat de Commissie Drinkwatervoorziening Westen des Lands in 1940 uitbracht over (hoe men destijds dacht over) de toekomst van de drinkwatervoorziening. Mijn speurtocht naar een ingescand exemplaar leverde niets op, maar ik vond een antiquariaat waar ik een fysiek exemplaar kon bemachtigen. Ik heb ongetwijfeld te veel betaald voor het rapport, maar het bleek een genot om door te nemen, mede
omdat er voorspellingen in staan over hoe de wereld er in het jaar 2000 zou uitzien. Zaten ze er ver naast? Zijn de gemaakt keuzes achteraf goed of fout?
Wat kunnen we anno 2023 van dit rapport leren als we toekomstbeelden schetsen voor het jaar 2100?

Voor de kwantificering van de veranderingen in droogte- en natschade als gevolg van veranderingen in het grondwaterstandsverloop is het gangbaar het meest actuele instrument te gebruiken, de Waterwijzer Landbouw (WWL). De basis van de WWL wordt gevormd door de WWL-tabel. Een recent uitgevoerde validatie (Van Bakel e.a., 2023) met in de praktijk waargenomen opbrengsten van grasland op melkveebedrijven toont aan dat de WWL-tabel slechter presteert dan de HELP-tabel uit 1987. Dat kan aanleiding zijn om de resultaten die worden verkregen met beide tabellen te vergelijken. De HELP-tabel uit 1987 bevat echter een beperkt aantal GHG/GLG-combinaties waarvoor de schades zijn opgenomen. In dit artikel worden analytische functies gepresenteerd die de getabelleerde waarden benaderen. Deze functies vergemakkelijken de vlakdekkende bepaling van het effect van grondwaterstandsveranderingen op de droogte- en natschade volgens de HELP-tabel.

Beregening van landbouwgewassen in Nederland is, gezien de omvang, een ingreep in het hydrologisch systeem met veel impact voor zowel de agrarische sector zelf als de natuur. De modellering van de beslisregels die boeren hanteren om over te gaan op beregening zijn echter niet altijd adequaat. Daardoor is het draagvlak voor eventuele aanpassingen van het beregeningsbeleid beperkt. In het stroomgebied van de Drentsche Aa (hoog gewaardeerd om zijn landschappelijke en natuurwaarden) zijn in samenspraak met de agrarische sector beregeningsregels opgesteld en vertaald naar beslisregels voor beregening in de modelcode SIMGRO. De daarmee berekende beregeningshoeveelheden stemmen goed overeen met praktijkwaarnemingen. Daardoor zijn de modeluitkomsten voor de boeren acceptabel, hetgeen de basis is voor de verdere plannen om de beregening uit grondwater in dit gebied te sturen.

In de Horstermeerpolder treedt aanzienlijke brakke kwel op. Het grondwater in de zandlagen tot 150 m diep is brak vanwege voormalige mariene intrusies. Waternet onderzoekt momenteel of het mogelijk is om de brakke kwel in de toekomst te gebruiken voor drinkwaterproductie. Hiermee kan tegemoet worden gekomen aan de toenemende vraag naar drinkwater en hoeft er minder brakke kwel te worden uitgeslagen. Om beter inzicht te krijgen in de grondwaterstroming hebben we temperatuur-dieptemetingen uitgevoerd in drie 230 m diepe peilbuizen binnen en op de rand van de polder. De temperatuur-diepteprofielen in de goed doorlatende zandlagen in de bovenste 150 m zijn zeer verschillend, ondanks dat ze relatief dicht bij elkaar liggen. De verschillen binnen de polder zijn verklaarbaar doordat er een kortsluitstroming bestaat via een winfilter. Met de methode van Bredehoeft & Papadopulos hebben we het temperatuur-diepteprofiel van de bovenste slecht doorlatende laag van de Formatie van Maassluis gebruikt om de verticale stroming te kwantificeren. Na correctie van de stijghoogtes voor dichtheidsverschillen hebben we de berekende flux gebruikt om ook de verticale doorlatendheid van deze laag te bepalen.

In ons artikel” in Stromingen 01 van 2023 zijn per abuis misleidende getallen gepresenteerd met betrekking tot de specifieke Nederlandse situatie omtrent toekomstige verandering in extreme dagneerslag (Gründemann e.a., 2023). Deze getallen golden voor Nederland inclusief de Caribische delen van het Koninkrijk der Nederlanden. In dit corrigendum presenteren we een tabel die uitsluitend voor Nederland geldt. Deze nieuwe bevindingen laten eveneens zien dat de meest uitzonderlijke extremen relatief meer zullen toenemen, maar het verschil is nu kleiner en meer in lijn met de bevindingen uit STOWA2019.