Stromingen
Stromingen is het vakblad voor hydrologen. Er wordt ruimte geboden aan wetenschappelijke artikelen, reacties, discussiebijdragen, congresverslagen, boekbesprekingen, vuistregels en proza. Stromingen wordt uitgegeven door de Nederlandse Hydrologische Vereniging.
Op deze pagina kunt u alle artikelen die in Stromingen gepubliceerd zijn opzoeken en downloaden.
Redactioneel
ReHydrologische processen voltrekken zich vaak in stilte. Goed, een waterval klatert, een beek kabbelt en de zee ruist, maar grondwater verplaatst zich doorgaans zwijgzaam. Sensoren zeggen ‘plop’ of ‘piep’, maar verder lijkt het stil te zijn in de watervoerende pakketten onder ons.
Natuurlijke inrichting rivierengebied
In het huidige beleid is in het rivierengebied weinig ruimte voor bos- en moerasontwikkeling. Dit komt doordat er geen extra waterstandsverhoging mag optreden bij extreme hoogwaterstanden door verruwing van vegetatie. Het beheer van de vegetatie in de uiterwaarden is daarom intensief, wat ertoe leidt dat riviernatuur niet tot biodiverse en robuuste volwassenheid kan komen. Daarom heeft HKV samen met het Wereld Natuur Fonds Nederland en Bureau Stroming de volgende hypothese onderzocht: grootschalige natuurlijke
inrichting van het rivierengebied is mogelijk zonder de waterveiligheid onder druk te zetten. Uit ons onderzoek blijkt dat het mogelijk is om op 33.500 hectare van de
uiterwaarden ruwere natuur toe te staan door op grote schaal rivierverruimende maatregelen toe te passen waarmee waterstandsdaling gerealiseerd wordt.
Het IJsselmeer: een voorspelbare bron voor drinkwaterproductie?
PWN voorziet in Noord-Holland circa 70% van de inwoners in haar voorzieningsgebied van drinkwater gemaakt uit IJsselmeerwater. In recente droge jaren is het IJsselmeer enkele malen verzilt, wat gevolgen had voor de drinkwaterproductie. Dit riep voor PWN de vraag op: ‘kunnen we de kwaliteit van IJsselmeerwater bij het innamepunt in Andijk simuleren en voorspellen, en zo ja, met hoeveel dagen vooruit?’ Om dit te onderzoeken is een model ontwikkeld dat is gekoppeld aan beschikbare actuele data en prognoses. Hiermee is een
verwachting te maken van enkele dagen tot weken vooruit. De betrouwbaarheid van de prognoses zal de komende tijd onderzocht worden. De analyse bracht al wel aan het licht dat lang niet alle benodigde data goed ontsloten zijn, wat een obstakel vormt bij de doorontwikkeling. Het ontwikkelde model is tevens gebruikt om de effectiviteit van een vergroot spaarbekken (de zogenaamde ‘klimaatbuffer’) te onderzoeken. Uit dit onderzoek blijkt dat de ‘klimaatbuffer’ een effectief middel is om de effecten van periodieke verzilting
van het IJsselmeer op de drinkwaterproductie te mitigeren.
De curve-number vergelijking afgeleid uit een ogenblikkelijke eenheidsafvoergolf
De curve-number vergelijking wordt in bepaalde programmatuur als basisvergelijking gebruikt voor de berekening van directe afstroming uit regenval. Daarnaast is ze een vast onderdeel van hydrologische tekstboeken. Het is mogelijk om de vergelijking af te leiden op een manier die laat zien wat de relatie is met andere in de afvoerhydrologie gebruikte concepten, met name de ogenblikkelijke eenheidsafvoergolf. Daarnaast laat deze afleiding een beperking van de bestaande curve-number vergelijking zien, en geeft daarmee ook inzicht in de beperkingen van de programmatuur die deze vergelijking gebruikt.
Quick scan droogte IJsselvallei
Na de droge zomers van de laatste jaren staat de droogteproblematiek in de IJsselvallei vol op het netvlies. Middels een quick scan is de potentie en effectiviteit van wateraanvoer uit het hoofdwatersysteem voor droogtemitigatie in de IJsselvallei onderzocht. Uit deze quick scan blijkt dat het droogteprobleem in potentie ten dele kan worden opgelost met wateraanvoer uit het hoofdwatersysteem. Naast het oplossen van droogte door het aanvoeren van water is het ook mogelijk om het neerslagoverschot in de winter vast te houden en/of landgebruiksaanpassingen door te voeren. De eindoplossing moet bestaan uit een combinatie van dergelijke maatregelen.
In beeld brengen van bandbreedtes van hydrologische effecten op perceelniveau: casus Boetelerveld
Het Boetelerveld is een Natura 2000-gebied waar interne en externe maatregelen worden uitgevoerd om de voorjaarsgrondwaterstand te verhogen. Om inzicht te geven in de effecten van deze maatregelen op de waterhuishouding van de agrarische percelen rond het Boetelerveld is het Deskundigenteam Hydrologie Boetelerveld (DTHB) samengesteld, bestaande uit de 3 auteurs van dit artikel. Zij hebben een werkwijze gevolgd waarbij een bestaand regionaal model is aangepast en waarbij gebruik is gemaakt van ‘harde’ data, maar ook
van ‘zachte’ data die met grondeigenaren zelf in het veld zijn verzameld. De onzekerheden zijn vertaald naar bandbreedtes van de te verwachten effecten van de maatregelen op de GHG in de (agrarische) omgeving van het Boetelerveld en op de omvang van het intrekgebied van een specifieke, voor nutriëntenbelasting via het grondwater gevoelige, locatie. De aanpak kan als voorbeeld dienen hoe bij regionale hydrologische studies om te gaan met onzekerheden.
In Memoriam Frans van Geer (1952-2022)
Op 3 december 2022 overleed prof. dr. ir. Frans C. van Geer, voormalig TNO’er en emeritus hoogleraar ‘Methoden van bodemen grondwatermonitoring’ aan de Universiteit Utrecht. Frans zal worden herinnerd als een invloedrijk hydroloog. Hij was een belangrijke grondlegger en aanjager van het toepassen van stochastische methoden in de grondwaterhydrologie, in het bijzonder bij het optimaliseren van grondwater-meetnetten. Maar meer nog was hij een geliefde leermeester van zijn collega’s, afstudeerders en promovendi.
Verslag van het lentesymposium ‘1 + 1 = 3 in de hydrologie: over citizen science en open source’ en de uitreiking van de Kees Maasprijs 2020-2022
Op 13 april 2023 vond het NHV-lentesymposium plaats met als thema het gebruik van citizen science en opensourcesoftware in de hydrologie. Het symposium werd
gecombineerd met de algemene ledenvergadering van de NHV en de uitreiking van de Kees Maasprijs voor het beste Stromingenartikel in de jaren 2020-2022.
Hatsi-kD 70 tm 74: Regen en interceptie
De volgende inzending is van Marieke de Groen (ARCADIS – Ruimte en Milieu, Rotterdam) en Huub Savenije (IHE Delft / TU Delft).
Interceptie als functie van maandelijkse regenval; statistiek van regendagen en regenhoeveelheden
Om op stroomgebiedschaal te bepalen wat er gebeurt als de vegetatie, het klimaat, reservoirs of onttrekkingen veranderen, worden vaak maandelijkse waterbalans- simulatiemodellen gebruikt. Bijvoorbeeld, voor de Rijn hebben Kwadijk en Van Deursen het GIS-model Rhineflow ontwikkeld (1999). Op hetzelfde principe is STREAM gebaseerd, ontwikkeld door Resource Analysis (nu ARCADIS – Beleidsanalyse, Aerts e.a., 1999). ‘Lumped’ modellen hebben meestal dezelfde principes als GIS-modellen (zoals AQUA gemaakt door Hoekstra (1998) en gebruikt door RIVM en ICIS). Menig hydroloog heeft wel zijn eigen maandelijkse waterbalansmodel gemaakt, in een spreadsheet of anderszins.