Stromingen
Stromingen is het vakblad voor hydrologen. Er wordt ruimte geboden aan wetenschappelijke artikelen, reacties, discussiebijdragen, congresverslagen, boekbesprekingen, vuistregels en proza. Stromingen wordt uitgegeven door de Nederlandse Hydrologische Vereniging.
Op deze pagina kunt u alle artikelen die in Stromingen gepubliceerd zijn opzoeken en downloaden.
Boekbespreking “Nederland Droogteland” door wetenschapsjournalist René Didde
Het boek ‘Nederland Droogteland’ (Didde, 2021) biedt, op basis van voornamelijk interviews, een brede analyse van de droogteproblematiek. Didde weet deze complexe materie voor een breed publiek toegankelijk te maken. Didde bereikt daarmee een groot publiek en bewijst de hydrologische gemeenschap in Nederland een grote dienst door het vakgebied goed op de kaart te zetten. Op basis van gesprekken met de verschillende experts focust Didde zich voornamelijk op technologische oplossingen, terwijl hij in het begin van het boek stelt dat uiteindelijk de oplossing zit in het meenemen van het gehele watersysteem als uitgangspunt voor de ruimtelijke inrichting.
Dit probleem dat ik in het boek signaleer is in feite het probleem van het waterbeheer in Nederland: veel partijen zijn bezig met onderzoek en technische innovaties, terwijl de grotere ‘watertransitie‘ – met het watersysteem als uitgangspunt voor landgebruik – uitblijft en blijft hangen in bestuurlijk gepolder. Desondanks is het boek zeer geschikt om inzicht te krijgen in de verschillende functies en belangen die spelen rondom droogte.
Landsdekkende vergelijking van de droogteschade en natschade volgens de HELP-tabel en de WWL-tabel
De Waterwijzer Landbouw (WWL) is een recent ontwikkeld instrument waarmee de gevolgen van veranderingen in het grondwaterstandsverloop, door ingrepen in de waterhuishouding, op de verandering in droogte- en natschade en daarmee op de veranderingen in landbouwkundige opbrengsten kunnen worden gekwantificeerd. Het instrument is ontwikkeld als vervanger van de HELP-tabel. Het is van belang aan te geven wat de gevolgen hiervan zijn om te kunnen beslissen of overgaan naar de producten van het WWL-instrument een goede keuze is. Dit artikel beschrijft de resultaten van een landsdekkende vergelijking tussen HELP en de WWL (versie 4.0.0) en eindigt met de conclusie dat de resultaten van de WWL niet plausibel worden geacht.
Lessen uit lange grondwaterreeksen
De laatste drie droge jaren (2018 – 2020) hebben extra aandacht gegeven voor het optreden van lage grondwaterstanden. Maar hoe verhouden deze grondwaterstanden zich tot eerdere droge periodes? Voor deze analyse is alle beschikbare data uit de DINO database gebruikt. Registratie van grondwaterstanden is in Nederland begonnen in 1901, maar slechts in 110 peilbuizen is in een periode van 50 of meer jaren de grondwaterstand gemeten. Dit artikel geeft een inzicht in de veranderingen van de freatische grondwaterstanden in Nederland onderverdeeld voor de Hogere Zandgronden, de Duinen en het Rivierengebied. En er wordt aandacht gegeven aan de langste meetreeksen in Nederland (80 jaar of meer).
Wendbaar waterbeheer
We hebben de zomer inmiddels achter ons, de bomen beginnen al te kleuren. De afgelopen jaren betekende ‘zomer’ beregeningsverboden, verdringingsreeksen, extreem lage waterstanden, schade aan natuur en zorgen om de landouw. Kortom: droogte. Hoe anders is dat dit jaar. Het landelijk gemiddelde neerslagtekort is op het moment van schrijven 67 mm, ruimschoots onder de mediaan, maar verdeeld over Nederland zijn grote verschillen. In Noord-Holland is op 18 juni meer neerslag gevallen dan normaal in de hele maand; het heeft het waterschap, boeren en molenaars vier dagen gekost om de situatie weer onder controle te krijgen. Later in de zomer volgden Zuid-Limburg en Friesland met recordhoeveelheden neerslag.
Klimaat en watervraag stedelijk gebied
In dit onderzoek is de ontwikkeling van de stedelijke watervraag modelmatig onderzocht. Hierbij is de gevoeligheid van de watervraag in beeld gebracht als functie van landschapstype, klimaatverandering, klimaatadaptatiemaatregelen en stedelijke inrichting. Het onderzoek laat zien dat de stedelijke watervraag onder invloed van klimaatverandering zal toenemen en daarmee ook de kans op watertekorten. Het nemen van adaptatiemaatregelen kan de watervraag zowel doen toenemen als afnemen. Dit is afhankelijk van het soort maatregel en landschapstype. Zo zal het realiseren van extra groen in de openbare ruimte om hittestress tegen te gaan, de watervraag voor alle landschapstypen vergroten. Het effect van afkoppelen en infiltreren van hemelwater op zandgronden kan de kans op watertekort doen afnemen, terwijl het afkoppelen en afvoeren naar oppervlaktewater op klei- en veengrond geen effect heeft. Dit onderzoek kan gebruikt worden als eerste duiding van de ontwikkeling van de stedelijke watervraag en biedt handvatten voor een nadere lokale inschatting van die watervraag. Keuzes in ruimtelijke inrichting en adaptatiemaatregelen hebben invloed op de watervraag en daarmee op het risico op watertekort. Het is daarom belangrijk deze inzichten mee te nemen bij het ontwikkelen van een klimaatadaptatiestrategie.
Innovatieve sturing inzet noodretentiegebied Meene
Het dagelijkse operationele waterbeheer kent specifieke (hydrologische) uitdagingen.
Natuurlijk kunnen hydrologische berekeningen worden gemaakt met een rekennauwkeurigheid van millimeters. Maar hoe moet je omgaan met de onzekerheid in modeluitkom
sten als het gaat om het maken van een operationele beslissing? Het bewust omgaan met onzekerheden in de weersverwachting, je eigen model en dus ook je berekeningsresultaat
is typerend voor operationeel waterbeheer. Dit maakt het juist ook heel interessant. In dit artikel geven we een voorbeeld van hoe bij waterschap Vechtstromen de eventuele inzet van een noodretentiegebied wordt onderbouwd op basis van tree-based Model Predictive Control (MPC). Deze applicatie draait binnen FEWS Vecht, het operationele systeem waarmee verwachtingen voor afvoeren en waterhoogtes op de Vecht worden gemaakt.
Duizend jaar cultuurhistorie van het westelijke veenweidegebied: waar moet het heen met het veen?
Pompen of verzuipen, dat is het lot van het westelijke veenweidegebied sinds de molenbemaling in de vijftiende eeuw is ingevoerd. En hoe harder we pompen, hoe
harder het land zakt: 3 – 5 meter in 1000 jaar tijd als gevolg van oxidatie van veen en inklinking. Onderstaand verhaal gaat over de geschiedenis van dat veenweidegebied. De rode draad is: hoe houden we het hoofd boven water?
Moderne data-assimilatie in operationele hoogwaterverwachtingssytemen
Waterschap Rijn en IJssel heeft voor de Berkel een hoogwaterverwachtingssysteem ontwikkeld. Dit wordt gebruikt om bij (dreigend) hoogwater te waarschuwen en om maatregelen effectiever in te kunnen zetten om daarmee eventuele wateroverlast te voorkomen of verminderen. De belangrijkste componenten van het systeem zijn de neerslagafvoermodellen gemaakt met WALRUS en de stromingsmodellen gemaakt met Sobek, beide geconfigureerd in een Delft-FEWS systeem. Om de modelverwachtingen goed aan te laten sluiten op de actuele afvoer- en waterstandsmetingen is daarnaast gebruik gemaakt van data-assimilatie met behulp van OpenDA. In deze data-assimilatie worden de interne toestanden van de WALRUS-modellen aangepast met behulp van het zogenaamde Deterministic Ensemble Kalmanfilter (DEnKF). In dit artikel leggen we de opzet en de prestaties van dit systeem uit en laten we zien dat moderne data-assimilatiemethoden nuttig zijn voor het operationeel waterbeheer in Nederland
Verplaatsing van rivierijs gemeten vanuit de ruimte
Tegenwoordig zijn er steeds meer optische aardobservatiesatellieten in de ruimte die ons inzicht kunnen geven in de hydrologische kringloop. Afgezien van de radiometrische gegevens van deze instrumenten, kunnen ook de geometrische aspecten gebruikt worden. Zo kunnen verplaatsingen worden opgemeten over grote delen van ons
aardoppervlak. Doordat er tussen de opnames een klein tijdsverschil zit, kan het snel verplaatsende ijs op rivieren worden gemeten. Deze informatie maakt het mogelijk om hiaten in de afvoerdata van rivieren te dichten of deze data aan te vullen, of kan helpen bij het anticiperen op damvorming en overstromingen veroorzaakt door
bewegend rivierijs.
Boekbespreking “Leonardo da Vinci. De biografie”
Biograaf Walter Isaacson portretteert Leonardo da Vinci als een veelzijdig genie, die met zijn grenzeloze nieuwsgierigheid terecht de eretitel ‘homo universalis’ mag voeren. Da Vinci’s interesses strekten zich ook uit tot ons vakgebied: de hydrologie. En die, voor mij althans, verrassende bevinding wil ik graag met jullie delen.
