Stromingen
Stromingen is het vakblad voor hydrologen. Er wordt ruimte geboden aan wetenschappelijke artikelen, reacties, discussiebijdragen, congresverslagen, boekbesprekingen, vuistregels en proza. Stromingen wordt uitgegeven door de Nederlandse Hydrologische Vereniging.
Op deze pagina kunt u alle artikelen die in Stromingen gepubliceerd zijn opzoeken en downloaden.
Prof. em. dr G.B. Engelen overleden
Op 10 juni van dit jaar is oud VU hoogleraar G.B. (Ben) Engelen overleden. Vele lichtingen aankomend studenten in de aardwetenschappen zullen zijn naam zijn tegengekomen op het omslag van Algemene Geologie, het standaard leerboek waarvoor hij het grondwater hoofdstuk had geschreven. Diegenen die bij hem verder studeerden hebben hem leren kennen als scherp observerende veldhydroloog die op boeiende wijze de geologisch-geomorfologische geschiedenis aan actuele water processen wist te koppelen. Als je geluk had werd dit verduidelijkt met een natuurgetrouwe schets in je veldboek.
Zelf was hij na zijn studies Fysische Geografie en Geologie gaan promoveren op een structureel-geologisch onderwerp. In 1963 promoveerde hij cum laude bij prof dr R.W. van Bemmelen in Utrecht op een dissertatie over de gravitatie tektoniek van de Dolomieten. Een regio die hem gedurende zijn verdere leven bijzonder na aan het hart is gebleven.
Samenvatting van het proefschrift “verdamping van droogteminnende duinvegetatie”
Op 21 september 2018 was de openbare verdediging van het proefschrift “Evaporation from dry dune vegetation” door Bernard Voortman. Het proefschrift biedt kwantitatieve inzichten in het verdampingsgedrag van droogteminnende duinvegetaties in vroege successiestadia (kaal zand, mos, gras en heide). We onderzochten onder andere de invloed van het dichtgroeien van natuurgebieden en van het veranderende klimaat op de verdamping. Deze inzichten komen ten goede aan betere grondwatermodellen, maar ook aan de vergroting van de grondwateraanvulling via een gericht vegetatiebeheer.
Redactioneel
Eigenlijk zou ik dit redactioneel willen beginnen met de obligate woorden “het is herfst…”, maar dit jaar kon je halfweg oktober nog naar buiten zonder jas en van regenachtig herfstweer is ook allerminst sprake. Het wisselen van het seizoen is wel te zien in de verkleuring van de bomen die na de droogte van afgelopen zomer nog groen waren. Dus vooruit dan maar: het is herfst.
Zuinig omgaan met zoetwater middels ondergrondse druppelirrigatie
Verdroging en verzilting bedreigen de landbouwproductie in de Waddenregio. De zoetwaterbeschikbaarheid staat onder druk en daarmee de aanvoer van water van voldoende goede kwaliteit ten behoeve van gewasgroei. Sinds 2013 richt het Spaarwaterprogramma zich op het ontwikkelen en beproeven van Spaarwatermaatregelen om verzilting van landbouwgronden tegen te gaan en de beschikbaarheid van zoetwater zeker te stellen. Eén van die maatregelen is Zuinig met zoetwater, waarbij onder andere een ondergronds druppelirrigatiesysteem is getest in Borgsweer in het noordoosten van Groningen. Ondergrondse druppelslangen worden door de agrariër permanent gelegd onder de bouwvoor. In combinatie met een systeem voor ondergrondse opslag bieden deze de mogelijkheid om te irrigeren in gebieden waar een beregeningsverbond geldt in verband met het risico op bruinrot. Tevens leidt druppelirrigatie waarschijnlijk tot een verminderde af- en uitstroom van nutriënten van het perceel naar het oppervlaktewatersysteem.
Staande golven in stijghoogtereeksen
Waternet heeft langs het noordpand van het Lekkanaal in Nieuwegein een calamiteitengrondwater-winning met winputten die in het 2e watervoerend pakket (80 – 130 m-mv) staan afgesteld (afbeelding 1). Deze winning kan worden ingezet indien de kwaliteit van het ingenomen Rijnwater niet voldoet aan het Infiltratiebesluit. Inzet van de winning komt maar zelden voor, hooguit enkele dagen tot een week per jaar. De winning is goed beschermd omdat zich tussen het 1e en 2e watervoerend pakket een 20 m dikke kleilaag bevindt met een aanzienlijke verticale weerstand (ordegrootte 5000-10000 dagen).
Parallellistatie van MODFLOW6
Sinds eind 2017 werkt Deltares in opdracht van de United States Geological Survey (USGS) aan de parallellisatie van de open-source rekencode MODFLOW 6. Dit artikel geeft kort de gekozen concepten van de parallellisatie weer en de eerste numerieke experimenten op de Nationale Supercomputer Cartesius. De experimenten tonen aan dat aanzienlijke versnellingen in rekentijd kunnen worden behaald en dat de MODFLOW 6 rekenkern in de basis geschikt is voor zeer grote, hoge-resolutie, grondwatermodellen.
Wat is hydrologie? Een zoektocht naar een oplossing van de waterbalans
In de NHV-serie Jong en Oud in de Hydrologie (JOH!) ontmoeten we de helden achter onze hydrologische parameters, functies en theorieën. Tijdens JOH! bezoeken we bedrijven in de watersector en discussiëren we (informeel) over het verleden, heden en toekomst van de hydrologie. Op 12 april vond de tweede JOH! plaats bij Hydrologic in Amersfoort met Ir. in de Hydrologie Piet Warmerdam van de Wageningen Universiteit. Piet Warmerdam is onder andere bekend van zijn onderzoek naar de afvoerdynamiek van de Hupselse Beek. Zijn motto voor de avond was dan ook “de Hupsel, inspiratiebron voor hydrologen: speuren naar de samenhang tussen metingen en verschijnselen”.
Maaiveldafvoer in beeld
Maaiveldafvoer is één van de slechtst bekende hydrologische verschijnselen, terwijl het belang van meer kennis erover evident is voor iedereen die in het ruimtelijk domein werkzaam is: van de boer en waterbeheerder tot de strategische planner. Immers, als we zowel het proces als de parameterisatie niet goed in de vingers hebben, hoe kunnen we dan goede voorspelmodellen maken. En hoe kunnen we een juiste afweging maken tussen maatregelen die geacht worden van invloed te zijn op die maaiveldafvoer om zo ingezet te worden tegen ongewenste overstromingen benedenstrooms? Maaiveldafvoer is bovendien een veelkoppig monster. Het kan namelijk leiden tot extreem hoge afvoeren, erosie en tot piekbelastingen met nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen op het oppervlaktewater. De neerslaggebeurtenissen onder invloed van het klimaat worden ook extremer en daarmee nemen ook de kans en omvang van het optreden van deze grote onbekende toe. Aanleiding genoeg om het fenomeen maaiveldafvoer beter in beeld te brengen.
In dit artikel geven wij allereerst enige achtergronden bij het proces maaiveldafvoer. Vervolgens geven we een samenvatting van een verkennend onderzoek waarbij gebiedsdekkend voor het waterschap Vechtstromen de maaiveldafvoer in beeld is gebracht. Ten slotte dalen we af van regionaal naar lokaal niveau door een praktische toepassing van kennis van maaiveldafvoer bij het Natura 2000-gebied Boetelerveld te beschrijven.
ERAD2018
Van maandag 2 tot en met vrijdag 6 juli jongstleden vond in congrescentrum De Reehorst in Ede de 10e Europese Conferentie over Radar in de Meteorologie en Hydrologie (ERAD2018; http://www.erad2018.nl) plaats. De conferentie werd georganiseerd door het KNMI in samenwerking met Wageningen University & Research.