Stromingen

In de afgelopen jaren werd langs de binnenduinrand in Zuid- en Noord-Holland vernatting geconstateerd. Ook op grotere afstand van de duinen, tot op enkele kilometers, werd door tuinders en bollenkwekers geklaagd over vernatting van hun landerijen. Dit proces van vernatting is, naar zeggen van de kwekers, al sinds vijftien of twintig jaar gaande. De vernatting wordt gezien als een mogelijke oorzaak van opgetreden gewasschade. Op luchtfoto’s is de schade, door verkleuring van het gewas, herkenbaar aanwezig. De schade neemt een dusdanige omvang aan dat om een aantal redenen onderzoek naar de oorzaak van de vernattingsschade gewenst is. In de eerste plaats is er uiteraard de belangrijke vraag wie of wat de problematiek veroorzaakt. Daarnaast is het belangrijk de onderliggende processen te kennen zodat, indien dat gewenst wordt geacht, gericht ingegrepen kan worden. Uiteraard is daarna de schuldvraag relevant in verband met eventuele financiële claims. In dit artikel zal worden ingegaan op enkele aspecten van de hydrologische situatie die mogelijkerwijs kunnen bijdragen aan het begrijpen van lokale hydrologische processen. Wellicht dat hiermee een plausibele verklaring kan worden gegeven van de door de kwekers gesignaleerde vernatting. In dit artikel wordt alleen een hydrologisch proces toegelicht. Er is geen gebruik gemaakt van meetgegevens ter plaatse van de problematiek. De gebruikte parameterwaarden en schematisatie van de werkelijkheid zijn gebaseerd op de hydrologische ervaring van de auteur. Het artikel is daarmee dan ook bedoeld om een discussie over de), problematiek los te maken, waarbij in een later stadium het gebruik van goede meet- en onderzoekgegevens noodzakelijk is om een stevige kwantitatieve onderbouwing te geven.

De wiskundige theorie van de grondwaterstroming biedt nu en dan uitkomsten die opvallen door hun eenvoud of anderszins door hun bijzonder structuur, of ook wel omdat ze lijken te spotten met ons hydrologische gevoel. In een aantal artikelen wil ik er een paar aan de orde stellen die ik in de loop der jaren op het spoor kwam. Dit keer onverwachte uitkomsten in grond met bepaalde heterogeniteiten.

Een belangrijke eis voor de toepassing van tijdreeksanalyse op hydrologische reeksen is dat deze zijn gemeten met een regelmatige frequentie. Deze meetfrequentie is meteen ook beperkend voor de minimale tijdstap waarmee de tijdreeksmodellen kunnen rekenen. Dit artikel beschrijft een methode om een bepaalde klasse van tijdreeksmodellen, de zogenaamde transfer-ruismodellen (TR-modellen), toe te passen op reeksen die met een te lage of onregelmatige frequentie zijn gemeten. Op deze wijze kunnen hydrologische tijdreeksen worden verdicht en verlengd en kunnen gaten in deze reeksen worden opgevuld. Bijvoorbeeld: voor een locatie waar gedurende een aan aantal jaren op onregelmatige tijdstippen, soms met gaten van maanden, de stijghoogte van het grondwater is gemeten, kan op deze wijze een langjarige reeks van dagelijkse stijghoogten worden gegenereerd. Voorwaarde is dan wel dat de belangrijkste invoervariabele van het TR-model – dit is meestal het neerslagoverschot – gedurende dezelfde langjarige periode op dagbasis is gemeten.