Stromingen

Een nieuwe lente, een oud geluid. Ieder jaar als de winter op z’n einde dreigt te lopen, als langzaam de hoop op een mooie zonnige vorstperiode vervliegt, groeit diep in mij het verlangen naar de lente. Weg met de illusie dat de Grecht binnenkort nog eens getooid zal gaan met een laag strak blauw ijs, net dik genoeg om je langs de Kamerikse nessen, via Woerdense Verlaat al deinend en krakend in de frisse winterlucht naar de Nieuwkoopse Plassen te voeren. The times they are a-changin’, even volhouden nog. Aanhoudend grijze luchten en miezerregen trotseer ik met de tekenen van nieuw leven. Met de eerste sneeuwklokjes die zich uit de waterige winterklei weten te worstelen. Met de bakjes in de vensterbank waar de zaden van de zomerprei na zachte aandrang dan toch echt kiemingsverschijnselen beginnen te vertonen. Nog even geduld, en na de sneeuwklokjes zullen ook de sleutelbloemen en de bosanemonen, daarna het daslook en de boshyacinten zich vertonen. En natuurlijk de eerste echte lentedag die schreeuwt om een fietstochtje en een terrasje in de zon.

Laat ik maar eens met een cliché openen:
Voor de Nederlands-hydrologische gemeenschap was 2005 een bewogen jaar.

Een belangrijke onderzoeksgebied, de stochastische tijdsreeksanalyse, kon bijvoorbeeld worden afgesloten. Zo deed althans een bepaald instituut het voorkomen tijdens de verdediging van een proefschrift met dit onderwerp. Ook aan het grootschalige gebruik van de analytische elementen-methode komt wellicht een einde door een in 2005 in een stroomversnelling geraakte ontwikkeling. Ik verwijs hiermee uiteraard naar de vergaande samenwerking tussen WL I Delft Hydraulics, Alterra en TNO Bouw & Ondergrond (ook wel Het Consortium genoemd) op het vlak van modelcodeontwikkeling en -beheer en de daaruit voortvloeiende nationale en internationale projecten. Een belangrijk doel is de bouw van een integraal modelinstrumentarium, bestaande uit de componenten SIMGRO, MODFLOW en SOBEK-CF. Zoals het er nu naar uitziet zullen ook het RIZA en het MNP zich van dit instrument laten bedienen in toekomstige landelijke beleidsanalyses, wat het voortbestaan van NAGROM op zijn minst twijfelachtig maakt.

Waterwee(k)

De World Water Week, afgelopen augustus in Stockholm, was een interessante mengeling van wetenschap en beleid, een platform voor de zo noodzakelijke dialoog tussen beide. Het was aardig om te zien hoe de reacties waren nadat twee Afrikaanse ministers voor Water een pleidooi hadden gehouden voor veel grote dammen in hun land, om te kunnen voldoen aan de toenemende vraag naar energie. Vooral uit India kwamen nuancerende kanttekeningen die het beeld aanvulden. Dammen kunnen wellicht een oplossing zijn, maar nooit zomaar dé oplossing. Een enkeling vroeg zich af in hoeverre de ministers een breed afgewogen nationaal beleid of belang verkondigden, of dat ze wellicht een neef hebben die net grote delen van het te inunderen gebied heeft opgekocht.

Wanneer ik mensen vertel dat ik zelfstandig adviseur ben op het gebied van het waterbeheer, merken de meesten op dat daar nog veel te doen is. Velen herinneren zich nog de spotjes van de inmiddels afgeserveerde Peter Timofeeff, waarmee ondanks (of juist dankzij) enige onbeholpenheid van de hoofdrolspeler, de boodschap werd overgebracht dat we ons land moeten voorbereiden op een klimaat met meer neerslag.

Digitaal

‘Als je maar wil, dán lukt het wel.’, aldus moeders oneindige wijsheid, die je als kleintje helpt vallen en weer opstaan. Der Triumph des Willens, door een zonderlinge figuur ook wel verwoord als ‘TSJAKKKAAAAA!!!’. Managers en andere zielepieten die die boodschap van hun moeder niet zo helder hebben overgekregen kunnen hem voor veel geld gelukkig alsnog ingepeperd krijgen in ellenlange sessies. De wil dus, niets krachtiger en belangrijker dan dat. Maar … wat willen we eigenlijk?

Laatst stond er in de krant een wat erg optimistisch verhaal over de mogelijkheden waarmee we straks slecht weer voor kunnen zijn. Het is de bedoeling om – als het ware voor de bui uit – de polders leeg te pompen. Het riep bij mij de associatie op aan een heel aardig boek uit 1995 van John Allen Paulos, getiteld: ‘Een wiskundige leest de krant; Mathematische overdenkingen bij krantenberichten’ (Bert Bakker, Amsterdam). Paulos beschrijft hoe journalisten hem het bloed onder de nagels halen door bronvermeldingen bij allerlei getallen simpelweg achterwege te laten. Zo ook in dit geval van de polders: betreft het een onderzoeksrapport, een mening van een collega of een dromerige toekomstvisie van een beleidsmaker? De nonchalante journalist laat het simpelweg over aan de verbeelding van de krantenlezende hydroloog. Daarnaast slagen vele journalisten er verbazingwekkend vaak in getallen volkomen onjuist te interpreteren. Terwijl een fout getal of (nog pijnlijker) een verkeerde eenheid toch veel erger is dan een spellingsfout!

In Nederland zijn op het gebied van de hydrologie misschien wel 100 aio’s actief, met onderwerpen variërend van getijdenwerking in estuaria tot chemisch en elektrisch gekoppeld transport in kleiige sedimenten. Het zijn deze aio’s die nu dingen (zouden moeten) bedenken, die op een termijn van enkele jaren in onze praktijk van het.waterbeheer zijn doorgedrongen. Wat weten we eigenlijk van deze aio’s? De mate waarin je hiervan op de hoogte bent hangt uiteraard van je werkomgeving, expertise en interesse af. Toch zien we vast allemaal wel af en toe een proefschrift langskomen waarvan we ons realiseren dat we de afgelopen vijf jaar niet wisten dat er iemand mee bezig was. Van aio’s die nog lang niet toe zijn aan het rondsturen van hun meesterwerk weten we vaak helemaal weinig. Jammer, want hun onderzoek kan natuurlijk ontzettend interessant zijn. Kortom, wat ligt er meer voor de hand dan een nieuwe rubriek gestart waarin pas begonnen aio’s hun promotieonderzoek toelichten? Uw favoriete vakblad verzorgt het voor u. Welke aio durft zich bloot te geven? We horen het graag. Joost Heijkers geeft de aftrap in dit nummer.

Inzicht in zicht

Deze keer neem ik u mee naar een vervlogen tijd. We spreken nog 1984, een taal die ik overigens steeds minder vaak hoor. De gemeente Amsterdam besluit mijn school op te heffen, de Hydrological Decade ligt tien jaar achter ons – maar dat wist ik toen nog niet – en het Worldwatch Institute laat een rapport verschijnen met als titel. Water: Rethinking management options. Een waterbeheerherdenking.

Het ging niet goed met de wereld, met het water in het bijzonder, en de schuld lag bij het management, hoewel we dat woord toen nog niet zo vaak bezigden. Tijd voor een verandering. Het woord ‘integraal’ zou later uit de gelederen der wiskunde worden gehaald en vervolgens te pas en te onpas worden toegepast.

Roepen over droogte

Het jaar 2003 was vanuit hydrologisch oogpunt erg boeiend. Na 2002 woedde de discussie volop hoe er met wateroverlast als gevolg van klimaatveranderingen omgegaan moet worden. Aansluitend werden we geconfronteerd met een zeer droog voorjaar en zomer. Het Hoogheemraadschap Rijnland riep opeens dat er zout water in de polder moest worden ingelaten. Feitelijk bedoelde men dat het chloridegehalte van het inlaatwater boven de 200 mg/l zou komen te liggen. In reactie daarop riep de landbouw dat dit funest is voor de land- en tuinbouw ter plaatse. Natuurbeschermers riepen dat diersoorten als de Groene Glazenmaker het loodje zouden leggen. De eerste beste website die ik over dit beestje aantrof meldde mij dat deze libellesoort behalve in de oostpunt van Rijnland vooral in het gebied rond Steenwijk voorkomt. TNO riep dat Rijnland erg onverstandig handelde, al vraag ik me af in hoeverre TNO wist dat het IJsselmeerwater dat op dat moment als alternatief inlaatwater bij Rijnland voor de deur lag, een chloridegehalte van 900 mg/l had. Ik weet ook niet in hoeverre TNO bij de berichten aan de pers zich realiseerde dat de waterinlaat voornamelijk bedoeld is om het zoute kwelwater dat sowieso in de polders naar boven komt weg te spoelen. Hans Gehrels riep in het vorige nummer van Stromingen op om alle kennisinstituten bij dit soort crisismanagement te betrekken. Daar ben ik het mee eens ben, mits die kennisinstituten ook in staat zijn alle alle beschikbare kennis direkt te mobiliseren en te coördineren.

Integraal crisisbeheer

Integraal waterbeheer is een gevleugeld begrip, al sinds de jaren tachtig. Je hoort er niet zoveel meer van omdat het wel heel erg vanzelf spreekt dat het waterbeheer integraal moet zijn. Het idee van integraal waterbeheer is nog steeds goed. Alle belangen worden in de beslissingen betrokken. Het watersysteem wordt beschouwd als een geheel en alle componenten ervan doen mee. Grondwater en oppervlaktewater worden geïntegreerd in het beheer meegenomen. We hebben het tegenwoordig over grondwatergestuurde oppervlaktewatersystemen.