Stromingen

Voor tal van werkzaamheden, die zich met name op het vlak van het strategische waterbeheer (zoals planvorming en beleidsontwikkeling) bevinden, is actuele informatie over de spatio-temporele dynamiek van het freatisch vlak noodzakelijk. Dit heeft vooral te maken met het feit dat het freatische vlak in Nederland over het algemeen ondiep voorkomt. Daarom wordt het functioneren van bijvoorbeeld de functies landbouw en terrestrisch natuur sterk beïnvloed door de freatische grondwaterstandsdynamiek. Al in de jaren zestig is men daarom begonnen met het karakteriseren van het freatische grondwaterstandsverloop in de vorm van fluctuatie-statistieken: de GVG, GHG en GLG (GxG) (zie o.a. Finke e.a. (2002) voor de definities). In geaggregeerde vorm zijn deze fluctuatie-statistieken ook als informatie verwerkt op de bodemkaart 1:50.000, namelijk in de vorm van grondwatertrappen-klassen (zie het ‘nieuwe’ Cultuurtechnische Vademecum (2000, blz. 47)).

TNO-NITG, Alterra en WL (Delft Hydraulies gaan een integraal modelleninstrumentarium ontwikkelen

In een opiniërend stuk in het vorige nummer van Stromingen reageren Harry Boukes en Joost Heijkers op het gezamenlijke persbericht dat wij namens Alterra, TNO- NITG en WL I Delft Hydraulics (WL) in oktober 2004 naar buiten hebben gebracht.

Af en toe krijgt de redactie van Stromingen een persbericht toegestuurd. Meestal doen we daar niet zo veel mee. Overheden schrijven dat ze geld in een project steken, opleidingen melden dat er een nieuwe cursus start, bedrijven kondigen een nieuw product aan. Er zijn voldoende watermedia die u daar van op de hoogte houden.

Het nu volgende opiniestuk is niet alleen een reactie op Harry Boukes recensie van de afgelopen NHV-dag, die mijns inziens onrecht doet aan de hoge kwaliteit van het werk van drie van de vier sprekers, maar ook mijn visie hoe de modelleringpraktijk eruit zou moeten zien. Allereerst lijkt het me ook goed te vermelden dat ik helaas op de NHV-dag zelf niet aanwezig ben geweest. Dat had en tweetal redenen:

• ik had me reeds lang van tevoren opgegeven voor een cursus ArcGIS op dezelfde dag;
• ik was reeds op de hoogte van het werk van Te Stroet, Troch en Van Walsum.

Daar ik niet aanwezig was zal ik me niet uitspreken over de communicatieve vaardigheden van de drie sprekers, doch toen ik andere presentaties van ze bijwoonden (waar ze wel wat meer spreektijd tot hun beschikking hadden), kwamen ze op mijn zonder meer over als begenadigd sprekers.

De tijd van het pionieren is voorbij als we het over milieuwetgeving hebben. Er liggen stapels rapporten, beleidsdocumenten en wetboeken, aan de hand waarvan we willen voorkomen dat onze leefomgeving voor mens, dier en vegetatie onleefbaar wordt. In de praktijk blijken die stapels niet handig, en soms ook niet afdoende. Ze (ver)hinderen waterbeheerders soms om milieuefficiënte oplossingen door te voeren. Het is dus tijd voor bezinning of en hoe het beter kan.

Medio augustus stond er opeens een artikel in H₂O dat er een ontwerp-NEN-norm ‘Modelleren in het waterbeheer’ tot stand is gekomen, en dat iedereen daar commentaar op kan leveren. Inmiddels is op 19 september een workshop over dit onderwerp geweest.

Harry Boukes monkelt in zijn redactioneel in het vorige nummer van Stromingen over de geringe inbreng van hydrologen bij de ontwikkeling van de toekomstige hydrologische infrastructuur in ons land. In hoeverre zijn visie juist is kan ik niet goed beoordelen, maar ik kreeg daarbij een déjà VU gevoel dat mij terugbracht naar de General Assembly van de International Association of Hydrological Sciences (IAHS), afgelopen juli in Maastricht (zie ook Stromingen 7 (411, waarbij tijdens de slotzitting geklaagd werd over de geringe inbreng van de hydrologen in het mondiale debat met betrekking tot global change.

Het verleden Iedere Nederlandse hydroloog herinnert zich ongetwijfeld de pogingen van begin jaren negentig om een disciplinaire onderzoekschool Hydrologie op te richten en was zich destijds bewust van het belang van een dergelijke kleine disciplinaire school (naast de grote interdisciplinaire scholen die als paddenstoelen uit de grond schoten). Eindelijk zouden krachten worden gebundeld, eindelijk zou de hydrologie een volwaardige plek kunnen innemen naast erkend grote disciplines zoals de geologie. De school zou vast en zeker extra ruimte voor fundamenteel strategisch onderzoek opleveren. Door een ongelukkige samenloop van omstandigheden is het initiatief nooit ingediend bij de KNAW en het liep dus op niets uit. De belangrijkste consequentie van deze mislukking is de versnippering van het hydrologisch onderzoek over een aantal onderzoeksscholen. Daarbij is het vervolgens nog maar een kleine stap om de hydrologie niet als een aparte discipline te beschouwen, maar als ondersteuning voor andere vakgebieden.

In grote lijnen is onze hydrologisch instrumentarium wel bekend. Van oudsher hebben we analytische formules, en sinds de jaren tachtig hebben we de beschikking over numerieke rekenprogramma’s. De jaren negentig hebben de optimalisatieprogrammatuur daar aan toegevoegd en de kwaliteitsprogramma’s toegankelijk gemaakt. De laatste tijd zien we regelmatig de naam ‘Matlab’ terugkeren in artikelen in Stromingen. Matlab is een pakket met wiskundige routines waarmee het relatief eenvoudig wordt om ingewikkelde wiskundige bewerkingen te programmeren. Dit kunnen analytische formules zijn, maar ook numerieke modellen kunnen geprogrammeerd worden. De resultaten kunnen netjes gevisualiseerd worden. Er zijn mensen die lyrisch over het pakket zijn, en mensen die het niet zien zitten. Als redacteur van STROMINGEN heb ik willen onderzoeken wat nu de status is van Matlab: is het de nieuwe toekomst of een vluchtige modegril? Daartoe zijn zes hydrologen benaderd waarvan we het idee hebben dat ze hier iets zinnigs over te melden hebben.

Naar een aanpak van hoogwaterproblemen

De Commissie Waterbeheer 21′ Eeuw brengt rond de zomer advies uit aan de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat over gewenste en noodzakelijke aanpassingen in de waterhuishouding van Nederland om goed voorbereid te zijn op voorzienbare ontwikkelingen. Aanleiding vormden de recente ervaringen met wateroverlast en dreigende overstromingen, en de verwachting dat de kans op extreme neerslag en zeer hoge rivierafvoeren door klimaatverandering deze eeuw nog flink zullen toenemen.