Stromingen

‘Plausibel’ is een aanprijzing die met enige regelmaat wordt gegeven aan uitkomsten van hydrologische studies. Het schept vertrouwen als deskundigen onderzoeksresultaten ‘plausibel’ noemen. Maar wat bedoelen ze daar precies mee en bedoelen ze er allemaal hetzelfde mee? Is plausibiliteit objectief en reproduceerbaar vast te stellen? Wat is de rol van consensus bij de beoordeling van plausibiliteit? En als een deskundige een meetwaarde niet plausibel vindt, ligt dat dan aan de meting of aan de deskundigheid?

De zomerhalfjaren van 2018, 2019 en 2020 waren (extreem) droog. Demissionair minister Van Nieuwenhuizen vindt daarom dat we na kampioen water afvoeren nu ook kampioen water vasthouden moeten worden. Die uitspraak vindt gretig aftrek bij bestuurders en vakbroeders in de waterwereld. En we zijn het er wel over eens dat het toekomstige waterbeheer ook anders móét. Maar weten we ook hóé? En hoever kun je dan daarin gaan en wat is daarvan het uiteindelijke effect? Volgens ons bepaalt vooral het landbouwkundige ‘voorjaarsmoment’, het moment waarop het agrarische land weer actief gebruikt gaat worden voor bemesting en inzaaien, sterk de kwestie van ‘water vasthouden’. Willen we het anders doen, dan is het vooral zaak om kritisch en analytisch naar de (on)mogelijkheden rondom dit voorjaarsmoment te kijken1. Is dit dé achilleshiel in het waterbeheer? Immers, je kunt met maatregelen grote hoeveelheden water tijdens de winterperiode in de bodem opslaan, maar als je half februari weer een flinke drooglegging op je percelen wilt om mest te kunnen uitrijden, wat heb je dan uiteindelijk gewonnen aan extra vastgehouden mm’s water voor het daaropvolgende groeiseizoen? In dit essay proberen we een eerste inschatting te maken van de (on)mogelijkheden tijdens dat voorjaarsmoment. We focussen daarbij op de huidige landbouwpraktijk op de zandgronden.

Pompen of verzuipen, dat is het lot van het westelijke veenweidegebied sinds de molenbemaling in de vijftiende eeuw is ingevoerd. En hoe harder we pompen, hoe
harder het land zakt: 3 – 5 meter in 1000 jaar tijd als gevolg van oxidatie van veen en inklinking. Onderstaand verhaal gaat over de geschiedenis van dat veenweidegebied. De rode draad is: hoe houden we het hoofd boven water?

Door de opeenvolging van 3 droge zomerhalfjaren is er veel aandacht voor de droogte. In de media en artikelen in vakbladen wordt de landbouw als een belangrijke veroorzaker aangewezen. Dat is voor een deel gebaseerd op hydrologische misvattingen, zoals het zomaar in het voorjaar laten weglopen van het neerslagoverschot van de winter. De mogelijkheden om dit neerslagoverschot vast te houden zijn echter beperkt. Ook wordt beregening uit grondwater als belangrijkste oorzaak genoemd terwijl de onttrokken hoeveelheden een fractie zijn van de permanente grondwateronttrekkingen voor drinkwater en industrie. Het essay eindigt met een pleidooi de discussie over winbare hoeveelheden grondwater te revitaliseren.

Analytische formules worden in de hydrologische praktijk spaarzaam gebruikt. Een belangrijke reden hiervoor is dat de wiskundige formules intimiderend zijn. Daarnaast vergt het vertalen van deze formules naar een spreadsheet of bijvoorbeeld een m-file in MATLAB veel kennis en doorzettingsvermogen. Het kan gemakkelijker, door analytische methoden in de vorm van apps toe te voegen aan de gereedschapskist van iedere hydroloog. Niet coderende hydrologen kunnen er dan direct mee aan de slag dankzij een gebruikersvriendelijke user interface. Coderende hydrologen kunnen zo de resultaten van hun werk met zoveel mogelijk collega’s delen. Dit artikel beschrijft als voorbeeld een app gemaakt op basis van de Shiny package in R.

WaterSNIP is een innovatieprogramma van het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid (LMM). Het richt zich op de vraag of de inzet van nieuwe technologie, zoals waterkwaliteitssensoren, zal leiden tot een efficiënter meetnet. Daarnaast heeft het programma tot doel om de schaal te verkleinen waarover uitspraken over de waterkwaliteit kunnen worden gedaan. Dit samen levert een toekomstbestendig LMM op. RIVM is initiatiefnemer van WaterSNIP, maar de nadruk ligt sterk op samenwerking met andere partijen. Het is nuttig en leerzaam om kennis te delen en samen pilots in te steken. Bovendien kunnen we zo de nieuwe meetmethode afstemmen met andere meetnetten, zo kan WaterSNIP zorgen voor harmonisatie van meetnetten.