Stromingen

Technologische ontwikkelingen hebben na de Tweede Wereldoorlog gezorgd voor een intensieve landbouw met bijzonder hoge gewasopbrengsten. Onbedoeld nam daardoor de droogteschade aan natuur, bebouwing en infrastructuur toe. Extensivering van de landbouw is mogelijk een van de oplossingen daartegen. In dit essay verkennen wij wat het betekent indien in de melkveehouderij wordt gewerkt volgens het principe ‘boeren binnen gezonde grenzen’ (bbgg). Deze werkwijze beperkt de vee-intensiteit, bevordert kruidenrijk grasland, en leidt tot minder verdampingsverlies. Onze berekeningen suggereren dat bbbg-grasland jaarlijks 100-150 mm minder water verdampt dan het hoogproductieve gangbare grasland. Toegepast op alle agrarische graslanden in Nederland zou dit neerkomen op een jaarlijkse waterwinst van 1,0-1,5 miljard kuub. Die winst wordt vooral behaald in de periode waarin droogteschade kan optreden: het groeiseizoen. Maar de cijfers zijn onzeker en daarom zijn nadere studies naar de werkelijke verdamping van extensief grasland gewenst. Een mooie uitdaging voor hydrologen, die daarbij zouden moeten optrekken met meteorologen en plantenfysiologen. Ondertussen kunnen ze alvast bijdragen aan de transitie naar een extensievere landbouw die minder water verbruikt.

De actualiteit van een 40 jaar oud proefschrift: het Voorjaarsmoment – part II

Water vasthouden in tijden van droogte is actueler dan ooit. En het trekt ook de nodige media-aandacht. Terreinbeheerders in het oosten van het land riepen recentelijk de waterschappen op om eerder in het voorjaar de stuwen te verhogen en verwezen daarbij naar de ervaringen van de afgelopen droge jaren (2018, 2019, 2020 en 2022). Was deze oproep terecht? Deze vraag vormt de aanleiding voor een aanvullende beschouwing op het eerdere essay Het Voorjaarsmoment (Worm en Van Bakel, 2022), waarbij we nu de kennis en kunde over flexibel peilbeheer in het voorjaar afstoffen en relateren aan de actuele situatie.

In ons dagelijks taalgebruik en in formele publicaties, waaronder wetenschappelijke stukken, komen we regelmatig vaagheden tegen die de helderheid van communicatie ondermijnen. Een veelvoorkomend voorbeeld hiervan is het woord ‘beperkt’. Andere voorbeelden zijn ‘tot op zekere hoogte’ en ‘in meer of mindere mate’. Deze termen leveren doorgaans geen nuttige bijdrage aan een heldere communicatie

Het opensourceprogramma Pastas is de afgelopen acht jaar uitgegroeid tot een populaire tool voor het modelleren van tijdreeksen in zowel binnen- als buitenland. Dit artikel beschrijft waarom Pastas is gemaakt, en in hoeverre de destijds geformuleerde doelen zijn bereikt. Dat is best aardig gelukt. Daarnaast geeft dit artikel een kijkje in de keuken van de makers en in hun toekomstplannen. De ontwikkeling van Pastas wordt echter ook gestuurd door de gebruikersgemeenschap, en hangt af van de beschikbaarheid van budget, tijd, studenten, en promovendi. Hoe de ontwikkeling van Pastas verder verloopt, weten we dus niet precies. Maar dat is misschien wel het leuke van opensourceprogramma’s.

In de loop van vele jaren zijn niet alleen de werkwijzen van rekenende (geo)hydrologen sterk veranderd, maar ook de omgeving waarbinnen de berekeningen en modelleringen uitgevoerd worden. In dit persoonlijk getinte overzicht bespreken we de veranderingen gedurende met name de laatste decennia en duiden we wat dat betekent voor de status van hydrologische adviezen. Zo schetsen we een beeld van onze huidige positie in hydrologisch modelleren, en geven aan het eind onze ideeën over hoe we in de (nabije) toekomst met onze (model)berekeningen om zouden kunnen gaan.

Op 25 november 2022 vond een middagsymposium plaats dat Wim de Lange organiseerde ter gelegenheid van zijn afscheid bij Deltares. Bovendien had hij een kleine groep uitgenodigd om ’s morgens te praten over de stand van zaken met betrekking tot analytische elementen. Gezamenlijk thema was de kracht van eenvoudige benaderingen, die ook met de beschikbaarheid van de landelijke en regionale modellen van het Nationaal Hydrologisch Instrumentarium (NHI) nodig blijven. Eenvoudige benaderingen helpen veel meer dan ingewikkelde modellen om de werking van het systeem te doorgronden. Zo kunnen de relevante processen bij vraagstellingen verkend worden om deze ingewikkelde modellen effectief toe te passen (of in te zien dat dat niet nodig is voor een specifieke vraag). Ik beschrijf wat er die dag langskwam en vul dat aan met achtergronden en persoonlijke opmerkingen die cursief zijn weergegeven.

Door de extreme droogte van afgelopen jaren is de behoefte aan water vasthouden sterk toegenomen. Hierbij ligt de focus vaak op lokale maatregelen die snel genomen kunnen worden met het idee dat ze het regionale waterbeheer ten goede zullen komen. Echter, de regionale effecten van lokale maatregelen zijn grotendeels onbekend. Dit essay bespreekt acht uitdagingen om effecten te kwantificeren binnen drie categorieën: lokale context, watersysteemcontext en samenwerking met grondeigenaren. Binnen de lokale context nespreken we de doeleinden van de maatregelen en de definitie van water vasthouden. Lokale maatregelen hebben op watersysteemniveau niet altijd het gewenste effect. Het effect is afhankelijk van, onder andere, de ligging binnen het watersysteem, beheer en oplaadbaarheid. Tot slot worden keuzes van grondeigenaren niet of nauwelijks meegenomen in modelstudies. Dit essay opent de discussie over de mogelijkheden om modellen te verbeteren voor het opschalen van de effecten van lokale maatregelen naar het niveau van watersystemen. Dit is belangrijk om de regionale potentie van lokale maatregelen beter te kunnen schatten.

Hydrologische modellen worden veelvuldig gebruikt ter ondersteuning en legitimatie van besluitvorming in het waterbeheer en -beleid. Dit vergt een realistisch idee van de onzekerheid van het model en de modelresultaten. Om dit te kunnen controleren, zouden modelresultaten herleidbaar en reproduceerbaar moeten zijn, wat erom vraagt dat ook keuzes die genomen zijn in de totstandkoming van het model gedocumenteerd en onderbouwd zijn. Maar wie of wat bepaalt de kwaliteit van modelstudies, en hoe borgen we die? In dit essay, gebaseerd op discussies en interviews met modelleurs en eindgebruikers, bepleiten wij dat goede documentatie en controle van het model en de documentatie onmisbaar zijn voor kwaliteitsborging, en dat kwaliteit via een aantal rollen in het modelleerproces kan worden geborgd. Met dit essay hopen wij de discussie rondom modelleerkwaliteit en modelleerstandaarden een nieuw leven in te blazen. Onze vraag aan de hydrologische gemeenschap is hoe we kwaliteitsborging een standaard onderdeel van onze modelleeretiquette kunnen maken.

Grondwatermodellen worden steeds vaker vanuit een script opgebouwd. We presenteren hier een MODFLOW 6 grondwatermodel dat geheel via Python-scripts wordt opgebouwd. Tevens presenteren we een aanpak voor het gebruik en delen van scripts binnen de Nederlandse geohydrologische wereld. We hopen hiermee bij te dragen aan de inhoudelijke beantwoording van hydrologische vraagstukken. Door het delen van scripts en tools hoeven we minder aandacht te besteden aan de programmeer-technische details, en blijft er meer tijd over om gekalibreerde modellen op te stellen die passen bij de hydrologische vraagstukken.

‘Plausibel’ is een aanprijzing die met enige regelmaat wordt gegeven aan uitkomsten van hydrologische studies. Het schept vertrouwen als deskundigen onderzoeksresultaten ‘plausibel’ noemen. Maar wat bedoelen ze daar precies mee en bedoelen ze er allemaal hetzelfde mee? Is plausibiliteit objectief en reproduceerbaar vast te stellen? Wat is de rol van consensus bij de beoordeling van plausibiliteit? En als een deskundige een meetwaarde niet plausibel vindt, ligt dat dan aan de meting of aan de deskundigheid?