Stromingen

In ons artikel” in Stromingen 01 van 2023 zijn per abuis misleidende getallen gepresenteerd met betrekking tot de specifieke Nederlandse situatie omtrent toekomstige verandering in extreme dagneerslag (Gründemann e.a., 2023). Deze getallen golden voor Nederland inclusief de Caribische delen van het Koninkrijk der Nederlanden. In dit corrigendum presenteren we een tabel die uitsluitend voor Nederland geldt. Deze nieuwe bevindingen laten eveneens zien dat de meest uitzonderlijke extremen relatief meer zullen toenemen, maar het verschil is nu kleiner en meer in lijn met de bevindingen uit STOWA2019.

In het huidige beleid is in het rivierengebied weinig ruimte voor bos- en moerasontwikkeling. Dit komt doordat er geen extra waterstandsverhoging mag optreden bij extreme hoogwaterstanden door verruwing van vegetatie. Het beheer van de vegetatie in de uiterwaarden is daarom intensief, wat ertoe leidt dat riviernatuur niet tot biodiverse en robuuste volwassenheid kan komen. Daarom heeft HKV samen met het Wereld Natuur Fonds Nederland en Bureau Stroming de volgende hypothese onderzocht: grootschalige natuurlijke
inrichting van het rivierengebied is mogelijk zonder de waterveiligheid onder druk te zetten. Uit ons onderzoek blijkt dat het mogelijk is om op 33.500 hectare van de
uiterwaarden ruwere natuur toe te staan door op grote schaal rivierverruimende maatregelen toe te passen waarmee waterstandsdaling gerealiseerd wordt.

PWN voorziet in Noord-Holland circa 70% van de inwoners in haar voorzieningsgebied van drinkwater gemaakt uit IJsselmeerwater. In recente droge jaren is het IJsselmeer enkele malen verzilt, wat gevolgen had voor de drinkwaterproductie. Dit riep voor PWN de vraag op: ‘kunnen we de kwaliteit van IJsselmeerwater bij het innamepunt in Andijk simuleren en voorspellen, en zo ja, met hoeveel dagen vooruit?’ Om dit te onderzoeken is een model ontwikkeld dat is gekoppeld aan beschikbare actuele data en prognoses. Hiermee is een
verwachting te maken van enkele dagen tot weken vooruit. De betrouwbaarheid van de prognoses zal de komende tijd onderzocht worden. De analyse bracht al wel aan het licht dat lang niet alle benodigde data goed ontsloten zijn, wat een obstakel vormt bij de doorontwikkeling. Het ontwikkelde model is tevens gebruikt om de effectiviteit van een vergroot spaarbekken (de zogenaamde ‘klimaatbuffer’) te onderzoeken. Uit dit onderzoek blijkt dat de ‘klimaatbuffer’ een effectief middel is om de effecten van periodieke verzilting
van het IJsselmeer op de drinkwaterproductie te mitigeren.

De Waterwijzer Landbouw (WWL) is een recent ontwikkeld instrumentarium waarmee de gevolgen van veranderingen in het grondwaterstandsverloop op de verandering in
droogte- en natschade en daarmee op de veranderingen in landbouwkundige opbrengsten kunnen worden gekwantificeerd. Een onderdeel van het instrumentarium, de WWL-tabel, wordt gepropageerd als vervanger van de HELP-tabel. Afgelopen jaar heeft Wetenschappelijke Adviescommissie NWM/NHI geadviseerd om de HELP-tabel niet meer toe te passen. Volgens de auteurs is dit voorbarig. De met de WWL-tabel bepaalde droogte- en natschades staan namelijk nog ter discussie. Door alle partijen wordt validatie noodzakelijk geacht. Dit artikel beschrijft de resultaten van een validatie van zowel de HELP-tabel als de WWL-tabel, uitgevoerd met in de praktijk waargenomen opbrengsten van grasland op melkveebedrijven. Met als input de GHG en GLG berekend met zowel het Landelijk Hydrologisch Model (LHM) als het grondwaterspiegeldieptemodel (GWD).

De curve-number vergelijking wordt in bepaalde programmatuur als basisvergelijking gebruikt voor de berekening van directe afstroming uit regenval. Daarnaast is ze een vast onderdeel van hydrologische tekstboeken. Het is mogelijk om de vergelijking af te leiden op een manier die laat zien wat de relatie is met andere in de afvoerhydrologie gebruikte concepten, met name de ogenblikkelijke eenheidsafvoergolf. Daarnaast laat deze afleiding een beperking van de bestaande curve-number vergelijking zien, en geeft daarmee ook inzicht in de beperkingen van de programmatuur die deze vergelijking gebruikt.

Na de droge zomers van de laatste jaren staat de droogteproblematiek in de IJsselvallei vol op het netvlies. Middels een quick scan is de potentie en effectiviteit van wateraanvoer uit het hoofdwatersysteem voor droogtemitigatie in de IJsselvallei onderzocht. Uit deze quick scan blijkt dat het droogteprobleem in potentie ten dele kan worden opgelost met wateraanvoer uit het hoofdwatersysteem. Naast het oplossen van droogte door het aanvoeren van water is het ook mogelijk om het neerslagoverschot in de winter vast te houden en/of landgebruiksaanpassingen door te voeren. De eindoplossing moet bestaan uit een combinatie van dergelijke maatregelen.

Het Boetelerveld is een Natura 2000-gebied waar interne en externe maatregelen worden uitgevoerd om de voorjaarsgrondwaterstand te verhogen. Om inzicht te geven in de effecten van deze maatregelen op de waterhuishouding van de agrarische percelen rond het Boetelerveld is het Deskundigenteam Hydrologie Boetelerveld (DTHB) samengesteld, bestaande uit de 3 auteurs van dit artikel. Zij hebben een werkwijze gevolgd waarbij een bestaand regionaal model is aangepast en waarbij gebruik is gemaakt van ‘harde’ data, maar ook
van ‘zachte’ data die met grondeigenaren zelf in het veld zijn verzameld. De onzekerheden zijn vertaald naar bandbreedtes van de te verwachten effecten van de maatregelen op de GHG in de (agrarische) omgeving van het Boetelerveld en op de omvang van het intrekgebied van een specifieke, voor nutriëntenbelasting via het grondwater gevoelige, locatie. De aanpak kan als voorbeeld dienen hoe bij regionale hydrologische studies om te gaan met onzekerheden.

Toekomstige neerslagextremen zullen naar verwachting toenemen met de opwarming van de aarde, maar reguliere (jaarlijkse) en uitzonderlijke (tienjaarlijkse of honderdjaarlijkse) extremen kunnen verschillend worden beïnvloed. In dit artikel laten we zien, met behulp van 25 recente klimaatmodellen aangestuurd door verschillende scenario’s van toekomstige broeikasgasemissies, dat hoe uitzonderlijker de regenbui, hoe waarschijnlijker het is dat deze zal toenemen in een toekomstig klimaat. Naast onze resultaten op mondiale schaal,
bestuderen we ook specifiek de Nederlandse situatie.

Doordat er steeds meer en gedetailleerdere gegevens van het watersysteem en zijn omgeving beschikbaar komen, hebben waterbeheerders nieuwe mogelijkheden voor het verkrijgen van actuele beschrijvingen van hun beheergebied. We beschrijven in dit artikel een automatische werkwijze voor het afleiden van afwateringseenheden. Deze werkwijze combineert innovatieve automatisering met bestaande tools om afwateringseenheden af te leiden op basis van het beheerregister en maaiveldverloop. De nieuwe afwateringseenheden hebben
realistische grenzen en kunnen gebruikt worden voor hydrologische modellering en advisering. Hierdoor hebben waterbeheerders sneller toegang tot de meest actuele beschrijving van hun beheergebied.

Eén van de grootste posten in de waterbalans is de verdamping. Om een goed beeld te krijgen van de wateropname van gewassen en het watergebruik in de landbouw zijn verdampingscijfers onmisbaar. Door de opkomst van nieuwe, meer droogte-resistente gewassen en mede door de hoge kosten van verdampingsmetingen zijn verdampingscijfers niet altijd voorhanden. Daarom presenteren we in dit artikel een middenweg tussen meten en modelleren om de potentiële verdamping van verschillende gewassen te kunnen bepalen. De methode kan gebruikt worden in combinatie met een hydrologisch model als alternatief voor het direct meten van verdamping en vervult daarmee een grote behoefte om op basis van simpele veldmetingen betrouwbare verdampingscijfers te genereren.